ಧುರಂಧರ್ ಸಿನಿಮಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬಾಲಿವುಡ್ನ ಶತಮಾನದ ‘ಹಿಡನ್ ಅಜೆಂಡಾ’ವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತೆಸೆದ ಒಂದು ಚಿತ್ರ!
ಲೇಖನ: ವಿವೇಕ್ ವೈಭವ್ (ಕನ್ನಡ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಡೆಸ್ಕ್ನಿಂದ ಮರುನಿರೂಪಣೆ)
ಪ್ರಕಟಣೆ: ಮಾರ್ಚ್ 24, 2026
ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಣೆದಿದ್ದ ಮಾನಸಿಕ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಜಾಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಇಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೌದು, ದಶಕಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ‘ಸುಳ್ಳುಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ’ ಇಂದು ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ಧೂಳೀಪಟವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Ecosystem) ಇಂದು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಿದೆ.
ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ತನ್ನ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಜೆಂಡಾದ ಬಗ್ಗೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದ ‘ಧುರಂಧರ್’ (Dhurandhar) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆ ವರ್ಗ ಈಗ ‘ಪ್ರೊಪಗಾಂಡಾ’ (ಅಪಪ್ರಚಾರ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಲಾಹೋರ್ನಿಂದ ಮುಂಬೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಈ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಹಿಡಿತ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಅವರ ಈ ಹತಾಶೆ ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ನ ಇತಿಹಾಸ
ಲಾಹೋರ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಹುಳ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಅದರ ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸರಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗ ಮುಂಬೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರೂ, ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮುಖಗಳು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯವರಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಯಿತು ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಿದುಳು ತೊಳೆಯುವ (Brainwashing) ಅಜೆಂಡಾ. ಇಸ್ಲಾಂ, ಅದರ ಸಂಕೇತಗಳು, ಉರ್ದು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ತುರುಕಲಾಯಿತು. ಇದು ಎಷ್ಟೊಂದು ನಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ, ಭಾರತೀಯರು ಅದನ್ನು ತಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಆನಂದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೊಗಳಿದರು.
ಹಿಂದಿನ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಸೂಕ್ಷ್ಮ’ ಪ್ರಚಾರದ ಕರಾಳ ಮುಖ
- ದೀವಾರ್ (Deewar): ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರ ಹಿಂದೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ 786 ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೃದಯದ ಬಳಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಆತ, ‘ರಹೀಮ್ ಚಾಚಾ’ ಹೇಳಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಬರೆದವರು ಸಲೀಮ್-ಜಾವೇದ್!
- ಶೋಲೆ (Sholay): ರಾಮಗಢ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆಂಟ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಮಸೀದಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಜಾನ್ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ.
- ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (Chalte Chalte): ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ (ರಾಜ್) ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಮುಖರ್ಜಿ (ರಿಯಾ) ನಡುವಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮದುವೆಯ ನಂತರ ರಾಜ್ ತನ್ನ ಕೊರಳಲ್ಲಿರುವ ಲಾಕೆಟ್ ತೋರಿಸಿ, “ಇದು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮಿಯಾ, ಇವನಲ್ಲೇ ನನಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
- ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮರ್ಥನೆ: ಮಿಷನ್ ಕಾಶ್ಮೀರ್, ಹೈದರ್ನಂತಹ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಾಗುವುದನ್ನು “ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲಿಪಶುಗಳು” ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಮುಗ್ಧ ಹಿಂದೂಗಳು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೋಡಿದರು, ಕೇಳಿದರು, ಆದರೆ ಎಂದೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಅಜೆಂಡಾ ಹೊಂದಿದ್ದವರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.
‘ಧುರಂಧರ್’ ಮಾಡಿದ ಮೋಡಿ: ಸತ್ಯದ ಅನಾವರಣ
ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು ‘ಧುರಂಧರ್’ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅಸಲಿ ಕಾರಣವೇ ಬೇರೆ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಬಳಸಿದ “ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತ್ರ”ವನ್ನೇ ಬಳಸಿ, ಅವರ ನೈಜ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಈ ಸಿನಿಮಾ ಬಯಲು ಮಾಡಿದೆ.
ಧುರಂಧರ್, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ಧುರಂಧರ್ 2’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮೇಜರ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ (ಅರ್ಜುನ್ ರಾಂಪಾಲ್ ಪಾತ್ರ) “ನಾವು ಗಜ್ವಾ-ಎ-ಹಿಂದ್ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಮಾಲ್-ಎ-ಘನಿಮತ್ (Maal-e-Ghanimat)” ಎಂದು ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಇಸ್ಲಾಂ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಾತ್ರವೊಂದು ತನಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಬಂಧಿಕರ ನಡುವಿನ ಮದುವೆ (Cousin marriages) ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
“ಇದು ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ, ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೋಡಬೇಡಿ!”
- ಹಿಂದೆ ‘ಪಿಕೆ’ (PK) ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದಾಗ, “ಇದು ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ” ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
- ಈಗ ‘ಧುರಂಧರ್’ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ಹಿಂದೂಗಳು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: “ಇದು ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ, ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನೋಡಬೇಡಿ!”
- ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ‘ಜಾತ್ಯತೀತತೆ’ (Secularism) ಎಂದವರು, ಈಗ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ‘ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕೋಮುವಾದ’ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡ ಸಾಮ್ರಾಟ್ನ ತೀರ್ಮಾನ:
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮರೆತು ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಗೆ ಜಾರಿದ್ದ ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಲು ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ. ‘ಧುರಂಧರ್’ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಆಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಿನಿಮಾದ ಆ ಒಂದು ಡೈಲಾಗ್ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ:
“ಇದು ನವ ಭಾರತ, ಶತ್ರುಗಳ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತೆ, ನುಗ್ಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತೆ“
